Chat with us, powered by LiveChat

Coraz częściej w obliczu infekcji wirusowych sięgamy po maseczki chroniące nas przed zakażeniami. Na rynku istnieje wiele ich rodzajów, jednak czy stosujemy je zgodnie z przeznaczeniem? Jaką maseczkę wybrać i w jakich okolicznościach jej stosowanie jest wskazane? Jak o nią dbać i w jaki sposób chronić siebie oraz bliskich przed zakażeniem?

PL-ON-Antywirusowa-maseczka-wielokrotnego-uzytku-tytulowe

Zakażenie wirusowe, czyli…

Zakażenie wirusowe to choroba wywołana obecnością wirusów w organizmie. Wirusy są najczęstszą przyczyną zakażeń układu oddechowego i powodem zwolnień lekarskich. Zwykle wywołują objawy ze strony górnych dróg oddechowych, ale mogą być także przyczyną pandemii i epidemii. Najczęściej do zakażeń wirusowych dochodzi w okresie jesienno-zimowym. Chorób tych nie należy leczyć za pomocą antybiotyków, które działają tylko na bakterie. Terapia antybiotykowa w przypadku wirusów może jedynie pogorszyć stan chorego i mu zaszkodzić, a powszechne jej stosowanie wywołuje czasami znacznie groźniejsze skutki uboczne, między innymi wtórne nadkażenia spowodowane spadkiem odporności organizmu oraz rozwój oporności bakterii na wcześniej skuteczne działanie antybiotyków. W większości przypadków najlepszym lekarstwem na choroby wirusowe jest odpoczynek, sen, odpowiednie nawodnienie oraz leczenie objawów ogólnodostępnymi środkami bez recepty lub lekami antywirusowymi. Leki te mają za zadanie wzmocnić układ odpornościowy i zahamować proces namnażania się wirusa w komórkach ciała.

Do najczęściej występujących zakaźnych chorób wirusowych zaliczamy między innymi grypę sezonową, opryszczkę wargową, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zakażenie wirusem HIV, choroby zakaźne wieku dziecięcego, takie jak ospa wietrzna, różyczka, świnka, a także obecnie występujący koronawirus (SARS-CoV-2). Do transmisji dochodzi w różny sposób, w zależności od rodzaju wirusa, na drodze bezpośredniej lub pośredniej – przez kontakt z chorym lub nosicielem drogą kropelkową, przez uszkodzoną skórę, a także przez zainfekowane powierzchnie i kontakt z materiałem zakaźnym – śliną, krwią oraz innymi płynami ustrojowymi. Ze względu na swoje minimalne rozmiary (wirusy są mniejsze od bakterii) przenikają one także przez błony śluzowe i mogą zajmować wiele narządów jednocześnie. Wirus, wnikając do organizmu, atakuje jego komórki, a następnie dochodzi do namnażania i powstawania wirionów potomnych. W wyniku zakażenia może dojść do tymczasowego lub trwałego zaburzenia fizjologicznych funkcji komórek, jednak nie zawsze obecność danego patogenu doprowadza do zachorowania. Istnieje wiele czynników, które o tym decydują. Jest to między innymi sprawność układu odpornościowego (ciężej chorują pacjenci z upośledzeniem odporności, np. chorzy na AIDS, osoby starsze), czas ekspozycji na czynnik zakaźny, zjadliwość wirusa, droga zakażenia, a także stan kliniczny danej osoby.

Objawy zakażenia wirusowego

Zakażenie wirusem może mieć charakter miejscowy lub uogólniony. Charakterystyczny dla infekcji wirusowej jest jej nagły początek. Symptomy pojawiają się szybko i szybko narastają. Do najczęściej występujących objawów chorób wirusowych zaliczamy:

  • gorączkę,
  • dreszcze,
  • ogólne osłabienie,
  • bóle głowy,
  • bóle stawów,
  • bóle mięśni,
  • osłabienie apetytu,
  • wodnisty katar,
  • kaszel,
  • ból gardła.

Po zakażeniu dochodzi do rozwoju oporności swoistej, jednak ze względu na różnorodność powszechnie występujących wirusów nie chroni ona przed kolejnym zachorowaniem. Do najczęstszych powikłań, tzw. przeziębień, zaliczamy zapalenie zatok przynosowych, ucha środkowego, krtani, oskrzeli, płuc, a także późniejsze nadkażenia bakteryjne.

Maseczka antywirusowa – kto i kiedy powinien jej używać?

Tylko osoby chore powinny nosić maseczki, aby nie rozprzestrzeniać wirusów drogą kropelkową oraz chronić środowisko przed zakażeniem. Powinny je również stosować osoby zdrowe opiekujące się chorymi (lub osobą, u której podejrzewa się zakażenie). Maseczki antywirusowe są skuteczne jedynie w połączeniu ze stosowaniem innych środków ochronnych, jak również przestrzeganiem zasad higieny, zwłaszcza myciem rąk z użyciem mydła lub środków dezynfekujących na bazie alkoholu. Eksperci w tej kwestii są zgodni – nie należy używać maseczek profilaktycznie w celu zabezpieczenia się przed wirusem. Stosowanie ich nie chroni przed ewentualnym zakażeniem.

Maseczki ochronne infografika

Na powierzchni maseczki zbierają się wirusy i bakterie!

Światowa Organizacja Zdrowia WHO informuje, że stosowanie maseczki nie chroni przed infekcją, ona sama zaś może stanowić źródło infekcji, jeśli nie jest używana poprawnie. Na powierzchni maseczek gromadzą się wirusy i bakterie, dlatego tak ważne jest odpowiednie obchodzenie się z maseczką jednokrotnego  lub wielorazowego użytku. Jeśli zostanie na niej wirus lub inny groźny dla zdrowia drobnoustrój, a następnie ktoś jej dotknie i nie umyje rąk, może dojść do zakażenia.

Jak używać maseczki jednorazowej?

Równie ważne jest odpowiednie używanie maseczek jednorazowych, a następnie pozbywanie się ich.

  1. Przed założeniem maski należy dokładnie, przez przynajmniej 30 sekund, myć dłonie wodą i mydłem lub środkiem na bazie alkoholu.
  2. Jeśli zakładamy maseczkę „chirurgiczną”, należy zlokalizować blaszkę, którą trzeba dopasować do nosa i górnej części twarzy. Maska powinna szczelnie zakrywać nos, usta i podbródek – szczelina między skórą a materiałem powinna być jak najmniejsza.
  3. W trakcie noszenia maseczki nie należy jej dotykać, a jeśli już tak się stanie, trzeba dokładnie umyć ręce.
  4. Nie bez znaczenia jest również sposób zdejmowania maseczki. Czynimy to, trzymając ją za część tylną, bez dotykania części przedniej i wyrzucamy do zamkniętego pojemnika, aby osoby wyrzucające odpady nie były narażone na bytujące na maseczce drobnoustroje. Po zdjęciu maseczki należy również oczyścić ręce środkiem z alkoholem lub umyć ręce wodą i mydłem.
  5. Zużyta maseczka stanowi „biologiczną bombę” i stanowi zagrożenie dla innych. W szpitalach maseczki nie są po prostu wyrzucane do kosza – trafiają do sterylizacji w autoklawie aby zneutralizować potencjalny czynnik zakaźny.

Wielokrotne używanie maseczek jednorazowych

Poza wcześniej wymienionymi zasadami, ważne jest również, aby maseczki jednorazowe były faktycznie stosowane jednokrotnie. Ze względu na swoją budowę maseczki szybko ulegają zawilgoceniu, stając się idealnym miejscem do rozwoju bakterii. Patogeny najlepiej czują się w chłodnym i wilgotnym środowisku, a w takich warunkach mogą przetrwać wiele godzin. Noszenie jednej i tej samej maski przez cały dzień mija się z celem.

Rodzaje maseczek antywirusowych

Na rynku dostępnych jest wiele rodzajów maseczek antywirusowych. Różnią się one budową, są produkowane z różnych materiałów, a niektóre z nich posiadają specjalne filtry, które chronią nawet przed najmniejszymi cząsteczkami pyłów.

1. Maseczki chirurgiczne jednorazowe

Są to najpopularniejsze i najbardziej dostępne maseczki, stanowiące podstawową ochronę przed drobnoustrojami (kroplami lub cząstkami) o średnicy większej niż 100 μm. Standardy w zakresie stopnia filtracji (współczynnik BFE) określa europejska norma 14683. Dzieli ona maski chirurgiczne na typy: I, IR, II, IIR. Stosowanie maski przez osobę chorą zmniejsza u niej możliwość przenoszenia bakterii i wirusów podczas kichania i kaszlu. Maski chirurgiczne są bezzapachowe, wykonane z materiału filtracyjnego. Świetnie nadają się do zapobiegania rozprzestrzenianiu się zakażeń i zanieczyszczeń. Dzięki wysokiej przepuszczalności powietrza umożliwiają łatwe oddychanie i jednocześnie zapewniają wysoką barierowość filtracyjną. Takie jednorazowe maski są wykonane z włókniny, są elastyczne i wytrzymałe, w zależności od producenta – jałowe lub niejałowe.

2. Maski chirurgiczne typu II

Są to maski najczęściej stosowane na salach operacyjnych. Ich stopień filtracji bakteryjnej BFE wynosi przynajmniej 98%. Składają się z trzech warstw włókniny polipropylenowej, jeśli są stosowane zgodnie z zaleceniami producenta, chronią zarówno pacjenta, jak i lekarza oraz nie utrudniają oddychania. Dzięki swojej budowie dopasowują się również do kształtu twarzy. Należy również pamiętać, że powinny być stosowane z innymi środkami ochrony osobistej.

3. Maski wielokrotnego użytku i maski przeciwpyłowe

Oprócz popularnych maseczek jednorazowego użytku, stosowanych przez kosmetyczki, stomatologów i lekarzy, na rynku dostępne są również maski wielorazowego użytku, które po odpowiednim przygotowaniu i sterylizacji wciąż pełnią swoje funkcje ochronne. Te ostatnie nie chronią przed przenoszeniem chorobotwórczych drobnoustrojów, ale zapobiegają przenikaniu do układu oddechowego pyłów, z którymi wiele grup zawodowych ma kontakt na co dzień, między innymi kosmetyczki wykonujące zabiegi manicure i pedicure. O takie maseczki wielorazowe również trzeba dbać, jednak nie każdy wie, w jaki sposób.

Do masek wielokrotnego użytku zaliczamy półmaski z filtrem klasy N95. Ze względu na stopień filtracji dzielimy je na 3 typy: FFP1, FFP2, FFP3 (o największej skuteczności, filtrują przynajmniej 99% cząsteczek unoszących się w powietrzu). Chronią one przed wnikaniem do dróg oddechowych drobnoustrojów, pyłów, zanieczyszczeń czy alergenów. Nazywane są maskami antysmogowymi, przeciwpyłowymi lub medycznymi ochronnymi. Oznaczane są również literą R, co znaczy, że są wielokrotnego użytku lub NR, co oznacza, że można je stosować jednorazowo, maksymalnie do 8 godzin. Im dłużej są stosowane, tym wchłaniany przez nie pył utrudnia znacznie oddychanie. Przy długotrwałym stosowaniu mogą przyczyniać się do zaburzeń odporności. W maskach wielorazowego użytku należy pamiętać o regularnej wymianie filtra. Według badań nie charakteryzują się lepszą ochroną przed drobnoustrojami niż zwykłe maseczki chirurgiczne. Maski wielokrotnego użytku powinny posiadać filtr klasy N99.

Maski o klasie filtracji FFP2 o właściwościach antybakteryjnych mają zastosowanie takie jak półmaski przeciwpyłowe, a dodatkowo mogą być używane przez pracowników służby zdrowia, w prosektoriach, przychodniach weterynaryjnych, a także archiwach i młynach. Ponadto włóknina filtracyjna, która stosowana jest do produkcji tych półmasek, jest wykorzystywana w urządzeniach wentylacyjnych, klimatyzatorach, a także filtrach typu: HEPA.

Żadna maseczka nie daje 100% zabezpieczenia przed zakażeniem się wirusem. Dlatego pamiętajmy również o częstym myciu rąk z użyciem mydła, a w miejscach, w których nie mamy możliwości umycia rąk pod bieżącą wodą, korzystajmy z żeli antybakteryjnych.

Sterylizacja maseczki antywirusowej wielokrotnego użytku?

W warunkach niedoboru maseczek i ich masowego użycia utrzymanie sterylności tych produktów to absolutny priorytet. Centralna Sterylizatornia potwierdza, że maseczki można sterylizować – oczywiście tylko te wielokrotnego użytku, ale wcześniej trzeba je odpowiednio przygotować. Jak to zrobić?

Sterylizacja maseczki antywirusowej infografika

Instrukcja stosowania i sterylizowania maseczek wielokrotnego użytku

  1. Maskę zdejmować zgodnie z wytycznymi producenta.
  2. Elementy wielokrotnego użytku poddać czyszczeniu, dezynfekcji i/lub sterylizacji zgodnie z wytycznymi producenta.
  3. Elementy zużywalne poddać czyszczeniu, dezynfekcji i/lub sterylizacji zgodnie z wytycznymi producenta.
  4. Po dezynfekcji i/lub sterylizacji elementów zużywalnych umieścić je w pojemniku przeznaczonym na materiały niebezpieczne.
  5. Zebrane materiały niebezpieczne przekazać do utylizacji.

Można sterylizować również maseczki jednokrotnego użytku. Aby nie stanowiły one zagrożenia dla otoczenia, można je spalić, ale nie jest to sposób ekologiczny. Sterylizacja maseczek przed ich wyrzuceniem możliwa jest w autoklawie firmy ENBIO.

Postępowanie po użyciu maski jednorazowej zapobiegające rozprzestrzenianiu się bakterii i wirusów:

  1. Maskę zdejmować zgodnie z wytycznymi producenta lub z zastosowaniem rękawiczek jednorazowych.
  2. Zużytą maskę umieścić w rękawie lub pakiecie sterylizacyjnym razem z rękawiczkami.
  3. Poddać pakiet sterylizacji w wysokiej temperaturze.
  4. Po sterylizacji pakiet umieścić w pojemniku przeznaczonym na materiały niebezpieczne.
  5. Zebrane materiały niebezpieczne przekazać do utylizacji.

Nie można jednak sterylizować maseczek z oznaczeniem N95 – po sterylizacji nie będą już pełnić swoich funkcji zabezpieczających. Jednak tak samo jak w przypadku maseczek jednorazowych przed wyrzuceniem możliwa jest ich sterylizacja w autoklawie, ponieważ taka wyrzucona do kosza maseczka może być zagrożeniem dla innych osób.

 

Bibliografia:

  1. Influenza (flu), Vaccine Knowledge Project, https://vk.ovg.ox.ac.uk/vk/influenza-flu.
  2. Wielka Brytania po raz pierwszy wolna od różyczki, https://www.medonet.pl/zdrowie,wielka-brytania-po-raz-pierwszy-wolna-od-rozyczki,artykul,1724123.html.
  3. Wojciech Chudziński, Wszystko o maseczkach ochronnych: historia, rodzaje, skuteczność https://mgr.farm/opinie/wszystko-o-maseczkach-ochronnych-historia-rodzaje-skutecznosc/.
  4. Marcin Lewicki, MASKI MEDYCZNE ANTYWIRUSOWE – KTÓRE SKUTECZNIE CHRONIĄ?, https://madens.pl/porady/maski-medyczne-antywirusowe-ktore-skutecznie-chronia/.
  5. Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks, WHO https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks.
  6. Andrzej Denys, Zakażenia wirusowe, https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/1068,zakazenia-wirusowe.
  7. Tadeusz Płusa, Współczesne zagrożenia zakażeniami wirusowymi, http://www.czytelniamedyczna.pl/1269,wsplczesne-zagrozenia-zakazeniami-wirusowymi.html.