Chat with us, powered by LiveChat

Dzięki postępowi technologicznemu możemy unikać groźnych dla życia i zdrowia zakażeń w miejscach, w których może do nich dojść, nawet jeśli nie mamy takiej świadomości. Jest to możliwe dzięki autoklawom. Czym są, jak je klasyfikujemy oraz w jakich miejscach powinny się znaleźć?

Autoklaw - czym jest i do czego służy?

Autoklaw – czym jest i jak działa?

Autoklaw to urządzenie przeznaczone do sterylizacji różnych narzędzi: kosmetycznych, chirurgicznych, stomatologicznych oraz używanych w gabinetach medycyny estetycznej, salonach piercingu i studiach tatuażu. Ponadto, dzięki rozwojowi technologii, autoklawy są teraz dużo mniejsze niż kiedyś, jednocześnie wciąż zwiększając swoje możliwości – są między innymi szybsze i łatwiejsze w obsłudze. Co więcej, cena tego typu urządzeń maleje, przez co stają się one coraz bardziej dostępne. Autoklawy stanowią niezbędny element wyposażenia każdego miejsca usług, w którym narzędzia wielokrotnego użytku mają kontakt z naszym ciałem. Dlaczego? Ponieważ skuteczna sterylizacja jest podstawą funkcjonowania higienicznego i bezpiecznego gabinetu.

Autoklaw ma postać hermetycznie zamkniętego, ogrzewanego zbiornika służącego do przeprowadzania procesów fizycznych. Dzięki odpowiedniej budowie we wnętrzu jego komory utrzymywane jest wysokie ciśnienie i temperatura, która powoduje zwiększenie skuteczności sterylizacji. Ponadto kondensacja pary wodnej prowadzi do uwolnienia energii, która całkowicie uszkadza groźne drobnoustroje.

Autoklaw dzięki swojej budowie pozwala na przeprowadzenie procesu sterylizacji za pomocą wysokiego ciśnienia i pary wodnej, które zabijają mikroorganizmy, między innymi groźne wirusy i bakterie oraz ich wszystkie formy przetrwalnikowe. Stosowanie autoklawu parowo-ciśnieniowego jest jedną z najlepiej znanych i skutecznych metod sterylizacji.

Sterylizacja według definicji to proces polegający na niszczeniu wszystkich form drobnoustrojów, w tym form przetrwalnikowych. Narzędzie, które jest sterylne (jałowe), czyli przeszło proces sterylizacji, jest całkowicie bezpieczne dla ludzkiego organizmu. Aby wyjaławianie go było efektywne, materiał musi być odpowiednio przygotowany, sam proces musi przebiegać prawidłowo, a narzędzia po sterylizacji muszą być odpowiednio przechowywane.

Użyty sprzęt najpierw powinien zostać poddany wstępnej dezynfekcji, umyty pod bieżącą wodą lub w myjce, osuszony, a następnie zapakowany w opakowania przeznaczone do sterylizacji. Prawidłowa sterylizacja nie powinna uszkadzać lub zmieniać właściwości sterylizowanych przedmiotów.

Krótka historia autoklawu

Historia autoklawu sięga 1679 roku. Autoklaw z zaworem (klapą bezpieczeństwa), który był jednocześnie prototypem kotła parowego, został wynaleziony przez fizyka francuskiego pochodzenia – Denisa Papina. W tamtych czasach zwany był „kotłem Papina’’. Miał on również swoje zastosowanie jako szybkowar. Po raz pierwszy działanie autoklawu zademonstrowano w 1682 roku w trakcie przyjęcia dla członków Towarzystwa Królewskiego w Londynie – to właśnie dzięki niemu na tej uroczystości można było spożywać gotowane potrawy.

Od tamtych czasów nastąpiło wiele zmian w produkcji i użytkowaniu autoklawów. Większość procesów zostało zautomatyzowanych, urządzenia są sterowane elektronicznie, zasilane wodą destylowaną lub podłączane do instalacji wodociągowej, a procesy elektronicznie archiwizowane. Niektóre urządzenia posiadają również funkcje drukarki i wyświetlacze pokazujące etapy pracy maszyny.

Autoklaw klasy B - cechy - infografika

Klasy autoklawów, czyli jak je dzielimy?

Na rynku dostępnych jest kilka klas autoklawów. Klasyfikacja wynika z ich przeznaczenia, czyli narzędzi i produktów, które możemy w nich sterylizować. Rozróżnia się trzy podstawowe klasy autoklawów. Podział ten obejmuje jedynie sterylizatory parowe oraz próżniowe.

Autoklaw klasy N

Jest to najniższa klasa sterylizatorów. Autoklaw klasy N to urządzenie służące do sterylizacji prostych materiałów, takich jak lite, nieopakowane wsady. Przez nieobecność pompy próżniowej w autoklawie tej klasy nie jest możliwe wysterylizowanie wsadów wgłębionych, porowatych oraz narzędzi opakowanych, ponieważ funkcje realizowane w cyklu, fizycznie nie spełniają wymagań odpowiednich testów, co sprawia, że urządzenie nie zapewnia bezpieczeństwa przy sterylizacji wyżej wymienionych wsadów. Nie jest możliwa również sterylizacja w pakietach. Przez regulacje z 2004 roku został on zdeklasyfikowany do roli jednostki pomocniczej.

Autoklaw klasy S

Klasa autoklawów S to klasa pośrednia między klasą N a B. W tej klasie autoklawów możliwa jest sterylizacja większości narzędzi, oprócz tych o budowie kapilarnej. Klasa S umożliwia sterylizację między innymi przedmiotów o bardziej skomplikowanej budowie, jak również przyrządów opakowanych pojedynczo, wielowarstwowo oraz narzędzi masywnych, których sterylizacja nie jest możliwa w autoklawach klasy N. Ponadto w autoklawach klasy S możliwe jest całkowite usunięcie powietrza z komory dzięki wbudowanej pompie próżniowej, jednak ze względu na zastosowanie w tych modelach jednostopniowej próżni wstępnej, proces ten jest mniej skuteczny niż w autoklawach klasy B.

Autoklawy tej klasy mają zastosowanie w placówkach medycznych, w których nie są używane złożone, wgłębione narzędzia, na przykład w praktykach podstawowej opieki zdrowotnej, jak również salonach fryzjerskich, zakładach kosmetycznych i studiach tatuażu. W autoklawach S mogą istnieć również opcje sterylizacji płynów, co ma swoje zastosowanie w laboratoriach mikrobiologicznych.

Autoklaw klasy B

Najbardziej zaawansowanymi urządzeniami dostępnymi na rynku są właśnie autoklawy klasy B, potocznie nazywane autoklawami medycznymi. Można w nich sterylizować wszystkie typy narzędzi, zapakowane oraz niezapakowane, a nawet te o najbardziej skomplikowanej budowie. Zgodnie z klasyfikacją w urządzeniach tego typu mogą być sterylizowane wyroby medyczne: wsady lite, małe przedmioty porowate, małe wsady porowate, pełne wsady porowate, proste przedmioty wgłębione, przedmioty z wąskim prześwitem, opakowania wielokrotne, które mogą być nieopakowane lub opakowane.

Autoklawy klasy B – w  przeciwieństwie do autoklawów pozostałych klas – są wyposażone w frakcjonowaną próżnię wstępną, dzięki której możliwe jest całkowite usunięcie powietrza i swobodna penetracja pary. Jest to najskuteczniejsza spośród aktualnie dostępnych technik, umożliwiająca sterylizację każdego rodzaju produktu. Są one również wyposażone w porty USB lub karty pamięci w celu archiwizacji zachodzących w nich procesów w formie elektronicznej. Tylko w tych autoklawach mogą być skutecznie sterylizowane takie narzędzia jak cewniki, wzierniki, igły oraz końcówki stomatologiczne.

Autoklaw klasy B ma swoje zastosowanie w praktykach dentystycznych, gabinetach podstawowej opieki zdrowotnej, gabinetach kosmetycznych i odnowy biologicznej oraz w praktykach weterynaryjnych, studiach tatuażu, kolczykowania i w salonach fryzjerskich.

Autoklawy dzieli się potocznie również ze względu na miejsce zastosowania – mówi się między innymi o:

W rzeczywistości nie ma takiego podziału – każdy autoklaw, który jest zarejestrowanym wyrobem medycznym CE, znajdzie zastosowanie w odpowiedniej placówce. Autoklawy mające zastosowanie w gabinetach medycznych i kosmetycznych to autoklawy najwyższej klasy – klasy B, tzn. autoklawy medyczne. Urządzenia te mają również zastosowanie w szpitalach, studiach tatuażu i kolczykowania.

Na rynku dostępne są autoklawy o różnej pojemności. Do salonów kosmetycznych najczęściej wybierane są autoklawy kosmetyczne o pojemności 8 litrów lub mniejsze. Charakteryzują się małymi wymiarami, jednak są bardzo pojemne – zmieści się w nich nawet kilkanaście pakietów z narzędziami. Autoklawy o większej pojemności, na przykład 18l czy 23l, mają zastosowanie w większych placówkach.

Autoklaw Enbio S i Enbio Pro - różnice - infografika

Wymogi sanepidu a autoklawy

Wymogi Głównego Inspektora Sanitarnego dotyczące posiadania urządzenia do sterylizacji narzędzi są nałożone nie tylko na gabinety medyczne, stomatologiczne, ale również na salony kosmetyczne, salony tatuażu i piercingu. Są to miejsca, w których dochodzi lub może dojść do przerwania ciągłości skóry, a więc istnieje ryzyko zakażenia bakteriami, grzybami i wirusami.

Niesterylne narzędzia to poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjentów oraz klientów wspomnianych miejsc usługowych. Brak sterylizacji narzędzi jest łamaniem prawa, a właściciel zakładu powinien liczyć się z przykrymi konsekwencjami (Ustawa o Zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z 5 grudnia 2008 r. – zapis o konieczności sterylizacji narzędzi, które mogą powodować przerwanie ciągłości skóry).

Podczas zabiegów dochodzi do naruszenia ciągłości tkanek, co stwarza potencjalne ryzyko zakażenia wieloma chorobami.

Najczęstsze rodzaje zakażeń w gabinetach to:

  • zakażenia wirusowe (wirusem zapalenia wątroby typu B, wirusem zapalenia wątroby typu C, wirusem brodawczaka ludzkiego HPV, wirusem HIV);
  • zakażenia bakteryjne (głównie gronkowcowe i paciorkowcowe);
  • zakażenia grzybicze (Pityrosporum ovale, Candida sp., Epidermophyton sp.);
  • zakażenia pasożytnicze.

Wymogi jasno wskazują, że narzędzia, które nie są narzędziami jednorazowego użytku, należy myć, następnie dezynfekować i na końcu obowiązkowo sterylizować. W wyniku procesu sterylizacji zniszczone zostają wszelkie wirusy, grzyby i bakterie. Cechą, która odróżnia autoklaw klasy B od innych urządzeń dostępnych na rynku, jest możliwość sterylizacji każdego rodzaju narzędzi, także tych o porowatej powierzchni. Urządzenie klasy B spełnia wymogi prawne. W odróżnieniu od sterylizatorów kulkowych oraz tzw. sterylizatorów na suche i gorące powietrze, tylko sterylizacja w autoklawie daje całkowitą pewność jałowości i sterylności narzędzi.

Aby pracować zgodnie z procedurami i wytycznymi Sanepidu, każdego dnia należy przeprowadzić test próżni. Ponadto trzeba prowadzić dokumentację sterylizacji, a przy każdej sterylizacji używać chemicznych pasków wskaźnikowych najlepiej 5 lub 6 klasy. Zgodnie z wymogami niezbędne jest również wykonanie testu biologicznego typu „Sporal A” lub analogicznego potwierdzającego skuteczność procesu sterylizacji. Sporal umieszcza się w autoklawie, a następnie przeprowadza rutynową sterylizację. Po zakończeniu test biologiczny należy dostarczyć w przeciągu 24 h do Sanepidu lub innego laboratorium w celu przeprowadzenia badań mikrobiologicznych potwierdzających prawidłowe działanie autoklawu.

Najczęstsze rodzaje zakażeń w gabinetach - infografika

Gdzie powinien znaleźć się autoklaw i dlaczego?

Znamy już wymogi prawne, przyjrzyjmy się zatem narzędziom, które trzeba poddać sterylizacji w poszczególnych miejscach:

  • salon kosmetyczny – cążki, kopytka, pęsety, frezy, nożyczki, wielorazowe pilniki;
  • salon tatuażu, salony piercingu – wszystkie narzędzia wielokrotnego użytku, takie jak szczypce do piercingu, rurki, kolczyki, biżuteria, gryfy i dzioby do tatuażu;
  • gabinet stomatologiczny – łyżki do wycisków, narzędzia chirurgiczne, kątnice, prostnice;
  • gabinet medycyny estetycznej – wszystkie narzędzia wielokrotnego użytku;
  • gabinet podologiczny – nożyczki, cążki, kopytka.

Zasadność posiadania autoklawu istnieje również w przypadku weterynarzy stosujących wielorazowe narzędzia, fryzjerów i barberów, którzy korzystają z wielorazowych metalowych brzytew i nożyczek, które mogą mieć kontakt z krwią i płynami ustrojowymi.

Autoklaw z drukarką czy bez?

Na rynku dostępnych jest wiele rodzajów autoklawów, niektóre z nich mają nawet drukarkę. Nie jest ona jednak konieczna, ponieważ niezbędne dane można zbierać i przechowywać elektronicznie.

W autoklawach Enbio do urządzenia dołączony jest pendrive, na którym są rejestrowane dane o procesach sterylizacji. Przebieg każdej wykonanej sterylizacji jest automatycznie zapisywany w pamięci USB, następnie można zgrać go na komputer i swobodnie wydrukować.